X
تبلیغات
جامعه آتشنشان - کاربرد GIS در مکان یابی ایستگاههای آتش نشانی
جامعه آتشنشان
آتش نشانی-آتشسوزی --fire safety - firefighting - آتش نشان- firefighter- حریق-ایمنی-آتش

 

کاربرد GIS در فرایند مسیریابی ایستگاههای آتش نشانی

با توجه به گستردگی فیزیکی و کالبدی شهرها و افزایش خطرات مترقبه و غیر مترقبه ، پرداختن به کاربری های امدادرسانی اورژانسی نظیر ایستگاهها آتش نشانی در شهرها ضروری به نظر می رسد و در ارتباط با این مسئله مسیریابی بین ایستگاههای آتش نشانی به محل های وقوع حوادث و نقاط تقاضا از اهمیت بسیار بالایی برخوردار می باشد .
از کاربردهای فرایند مسیر یابی می توان به کاربرد این نوع تحلیل در زمینه فعالیتهای اورژانسی نظیر امداد رسانی و آتش نشانی اشاره نمود که نیاز به تعیین بهترین و نزدیکترین مسیر بین دونقطه عرضه و تقاضای خدمات دارد . بارشد و توسعه غیر اصولی شهرها از یک سو و افزایش خطرات ناشی از حوادث مترقبه و غیر مترقبه از طرف دیگر ، ضرورت پرداختن به این خدمات بیشتر آشکار می گردد . به کمک این نوع فرایند نه تنها امکان تعیین بهترین و نزدیکترین مسیر بین چند نقطه فراهم میگردد بلکه موجب کاهش هزینه های مالی و اجتماعی ، کاهش ترافیک درون شهری ، افزایش سرعت در امر امداد رسانی و ... را نیز بهمراه داشته و همچنین منجر به تهیه نقشه منطقه بندی و خدمات رسانی ایستگاههای آتش نشانی در وضعیت موجود به حالت بهینه خواهد گردید .
قابلیت های تحلیل سیستم اطلاعات جغرافیایی ( GIS )
با این مقدمه تحلیل ها ، توابع و مدلهای موجود در بسته های نرم افزاری این سیستم ،    کارکرد های بسیار اساسی در تعیین نزدیکترین و بهترین مسیر بین دو نقطه عرضه و تقاضای خدمات و همچنین در تهیه نقشه منطقه بندی خدمات رسانی میتوانند داشته باشند .                    در فعالیتهای شهرسازی و بخصوص در زمینه تخصیص مکان یابی کاربری های شهری دو نوع تحلیل 1- تحلیلهای مبتنی بر شبکه 2- تحلیلهای فضایی ، کاربرد بسیاری دارند .
در تحلیلهای مبتنی بر شبکه ، معابر و خیابانهای شهری که نقش حیاتی و بنیادینی در جابجائیهای درون شهری ایفا می نمایند بصورت عوارض خطی بکار برده می شوند و به همین دلیل نتایج حاصل از این نوع تحلیل از درجه بسیار بالایی نسبت به تحلیل های نوع دوم که فقط به صورت فضایی به تعیین نزدیک ترین مسیر بین دونقطه می پردازند ، برخوردار می باشند . از توابع و تحلیلهای مبتنی برشبکه میتوان به تحلیلهای Find Best Route و Find Closest Facility و خروجیهای خطی و پلیگونی تحلیل Find Service Area و از تحلیلهای فضایی به تحلیل Spider Diagram اشاره نمود .
جهت تعیین بهترین و نزدیکترین مسیر بین ایستگاههای آتش نشانی موجود در سطح محدوده شهرها ( نقاط عرضه خدمات ) مراکز صنعتی ، تجاری ، مسکونی و ... ( نقاط عرضه خدمات )  روش تحلیل در چند مرحله به شرح ذیل مطرح می گردد :
1- جمع آوری اطلاعات و داده های فضایی و خصیصه ای :
الف ) تهیه و ایجاد لایه شبکه معابر به شکل عوارض خطی .
ب ) ایجاد لایه موقعیت مکانی ایستگاههای آتش نشانی بصورت عوارض نقطه ای .
ج ) ایجاد لایه موقعیت مکانی مراکز مسکونی ، تجاری ، صنعتی بصورت عوارض نقطه ای .
د ) جمع آوری و ورود اطلاعات خصیصه ای مربوط به هریک از عوارض نظیر حجم ترافیک ، محدودیت سرعت در راه ، مشخصات هندسی راه ها ، تقاطع های چراغ دار ، جهت مقاومت حرکت ، سرعتگیر ها ، چرخش ها ، توقفگاهها و ... که با عوارض مختلف نشان داده می شوند .
هـ ) انجام عملیات توپولوژی در محیط نرم افزار .
و ) ایجاد بانک اطلاعاتی .
ز ) آنالیز داده ها در محیط نرم افزار .
2- عوامل مؤثر بر شعاع عملکردی :
الف ) جمعیت ( تراکم خالص مسکونی )
با افزایش این نوع تراکم میزان آسیب پذیری نیز افزایش خواهد یافت . به عبارت دیگر بین تراکم خالص مسکونی و تعداد ایستگاههای آتش نشانی در سطح یک محدوده رابطه مستقیم وجود دارد بر اساس استانداردهای جهانی در ازای هر 50.000 نفر بایستی یک ایستگاه آتش نشانی وجود داشته باشد . چنانچه نیاز یک محدوده به ایستگاههای آتش نشانی از بُعد جمعیت بررسی گردد بطور مثال می بایستیی با احتساب جمعیت 331.893 نفری یک محدوده شهری ، تعداد 6 ایستگاه آتش نشانی وجود داشته باشد .
ب ) مساحت :
از آنجائیکه عامل زمان طبق استانداردهای بین المللی در رسیدن به محل حریق باید               بین 3 الی 5 دقیقه باشد ، در نتیجه فعالیت عملیات هر ایستگاه و سرعت ماشینهای آتش نشانی به شعاع معینی محدود می شود . میتوان شعاع عملکردی ایستگاههای آتش نشانی را به کمک معادله زیر محاسبه نمود :    

                              Ro = MA  x  V  x T   
که در آن RO = با شعاع عملیاتی تحت پوشش
MA  x  V = حداکثر سرعت حرکت خودروهای آتش نشانی ( کیلومتر در ساعت )
T  = زمان مطلوب برای رسیدن به محل حادثه

ج ) کاربری اراضی :
کاربری اراضی از لحاظ بافت و استقرار واحدهای صنعتی ، تجاری ، مسکونی ، تفریحی ، آموزشی و سیاسی و... در نحوه استقرار ایستگاههای آتش نشانی تاثیر گذار است . بطوریکه نواحی تجاری ، صنعتی و انبار ها بعلت وجود مواد اشتعال زا بیش از انواع کاربری ها در خطر آتش سوزی قرار دارند بر این اساس لزوم ایجاد ایستگاههای آتش نشانی و امداد رسانی در این گونه مناطق و همچنین هسته مرکزی شهرها که دارای بافت ارگانیک و فشرده می باشد ضروری مینماید .
د ) شبکه ارتباطی :
کیفیت و حجم شبکه های ارتباطی ، تراکم وسایل نقلیه ، عرض خیابانها و معابر ، یکطرفه بودن خیابانها ، شیب خیابان و ... در چگونگی استقرار ایستگاههای آتش نشانی بسیار موثرند .  زیرا کیفیت شبکه و تراکم آن سرعت متوسط رفت و آمد وسایل نقلیه را تعیین کرده و با مشخص شدن سرعت متوسط ، شعاع عملیاتی هر ایستگاه محاسبه می شود . براساس نتایج طرح توسعه و عمران و حوزه شهرها ؛ سیستم حمل ونقل شهری در بعضی محدوده ها با چند گره ترافیکی رو به رو می باشد . وجود بازار در دل این محدوده ها ، بار ترافیکی بسیار زیادی را براین محدوده ها وارد می سازد . شیب و توپوگرافی بسیار خشن در بعضی قسمتهای شهرها که شبکه عبور و مرور بسیار نا مناسبی را برای این محدوه ها منجر گردیده است .
در بعضی شهرها بافت ارگانیک هسته مرکزی شهر دارای طرح هندسی نامناسب میباشد .  با توجه به این مسایل باید در مکان یابی ایستگاههای آتش نشانی در سطح محدوده های شهری تمامی این پارامترها مد نظر قرار گیرد . 
هـ ) کیفیت ابنیه :
ساختمانها و بناهای شهر باید از مصالح با دوام و اسکلت فلزی یا بتن آرمه تشکیل شده باشند که عدم وجود این معیار در شهر ممکن است عواقبی را در خصوص میزان آسیب رسانی به شهروندان بعد از وقوع حادثه را در پی داشته باشد . با توجه به این شاخص ها در مکان یابی ایستگاههای آتش نشانی در سطح محدوده ها باید این مسائل لحاظ گردد .
و ) تجزیه و تحلیل داده ها :
پس از جمع آوری داده ها و اطلاعات مورد نیاز و انجام عملیات توپولوژی می بایست اقدام به ایجاد بانک اطلاعاتی از محیط نرم افزار Arcview گردد . سپس اطلاعات خصیصه ای مربوط به هر یک از عوارض به پایگاه اطلاعاتی اضافه و با استفاده از قابلیتهای تحلیل موجود در نرم افزارهای Arcview و Arcinfo به تجزیه و تحلیل توأم داده های مکانی و خصیصه ای پرداخته شوند . در ادامه به نتایج هر یک از این تحلیلها اشاره می گردد :

نتایج حاصل از تحلیل Find Best Route
بهترین مسیر ، مسیری است که دارای کمترین میزان مقاومت بوده باشد. پس از درخواست امداد ، بهترین کار تعیین مسیر ( از لحظ کمُی و کیفی ) بین نزدیکترین ایستگاه آتش نشانی و محل وقوع حادثه آتش سوزی می باشد که تأخیر ناشی از بکارگیری سیستم های سنتی امداد رسانی  نتایج منفی بسیار زیادی را به همراه دارد .
اما در سیستم اطلاعات جغرافیایی ( GIS ) پس از درخواست امداد ، آدرس و مشخصات محل وقوع حادثه به سیستم وارد شده و با اجرای تحلیل Find Best Route میتوان در کمترین زمان ممکن  بهترین مسیر امداد رسانی را تعیین کرد . در این مسیریابی فاکتورهایی نظیر حجم ترافیک تقاطع ها و گره ها ، مشخصات فیزیکی راهها و ... مد نظر قرار گرفته می شوند
نتایج حاصل از تحلیل Find Closest Ruote
این امکان وجود دارد که نزدیک ترین مسیر بین دو نقطه عرضه ( ایستگاههای آتش نشانی )   و تقاضای خدمات ( محل های وقوع حوادث اعم از تصادف ، آتش سوزی و ... ) بعنوان بهترین مسیر مطرح بوده باشد ، ولی عکس این قضیه صادق نیست چراکه نزدیکترین مسیر می تواند بعلت داشتن تقاطع ها ، گره ها ، مشخصات فیزیکی راهها و ... زمان بیشتری را برای حرکت خودرو های امداد رسانی به خود اختصاص دهد . ولی با این وجود نیاز هست تا نزدیکترین مسیر بین دو نقطه بدون در نظر گرفتن این محدودیت ها تعیین گردد که جهت انجام این کار می توان با انجام تحلیل Find Closest Ruote نزدیک ترین مسیر بین دونقطه را بر روی شبکه تعیین نمود .
نتایج حاصل از تحلیل Find Service Area
برای تعیین شعاع عملکردی هر یک از ایستگاههای آتش نشانی موجود در سطح          محدوده شهرها  و تعیین میزان مساحت و جمعیت تحت پوشش این مراکز می توان از تحلیل            Find Service Area استفاده نمود . با اعمال شعاع عملکردی 1250 تا 1500 متر و اجرای تحلیل فوق الذکر ، نتیجه خروجی به صورت دو نوع عوارض خطی و پلیگونی حاصل می گردد که  نشان دهنده شعاع عملیاتی مراکز آتش نشانی موجود در سطح محدوده های شهری می باشد .
نتایج حاصل از تحلیل Spider Diagram
این تحلیل از جمله تحلیل های فضایی موجود در سیستم اطلاعات جغرافیایی ( GIS ) بوده           و یکی از تحلیل های تخصیص مکان یابی است که میتوان آن را درجهت تخصیص هر یک از نقاط تقاضا به مراکز عرضه این نوع خدمات ( ایستگاههای آتش نشانی و امداد و نجات ) استفاده کرد و ایجاد نقشه منطقه بندی خدمات بهینه ، برای ایستگاههای امداد رسانی موجود ؛ محدوده های خارج از شعاع عملیاتی بهینه را شناسایی و اقدام به مکان یابی نقاط جدید برای برای ایستگاههای آتش نشانی نمود تا حداکثر پوشش حاصل آید .



ارسال توسط reza hami